Terra e Tempo. Dixital Galego de pensamento nacionalista.
07-08-2018

Esta outra Ribeira Sacra mal gobernada, de deplorábel información e sinalización, de esquezo agresivo

A outra Ribeira Sacra

LOIS DIÉGUEZ


Levaba anos sen visitar unha zona da Ribeira Sacra que sempre me entusiasmou. Da última vez que o fixera ficárame o esplendor dos montes pintados cos amarelos e morados de toxos e uces salpicados de verdes e a franxa azul brillante do río Miño e do Sil en espello onde se reflectían. Logo, as pequenas igrexas románicas de San Xoán da Cova e Santo Estevo de Chouzán, ambas trasladadas do seu lugar cando construíron o encoro dos Peares. Falo, xa que logo, da estrada que vai de Chantada a Os Peares, estreita e difícil e de obrigadas paradas para a contemplación da paisaxe. Mais agora é unha verdadeira tortura, sobre todo a parte desde a que abandona os coidados para entrar xa en verdadeiro camiño con fochancas e unha selva de obstáculos (ah, os toxos e xestas, ortigas, silveiras, cardos e fiunchos, uces... medrando na propia estrada). Hai miradoiros como o de Terra Branca que están cegados pola broza impedindo a visión ao río e ás ribeiras, o cal dá até vergoña.

Segue a tortura deica Nogueira, onde comeza outra dificultade xa clásica apenas solucionada: a de poder ver a igrexa, esas fantásticas pinturas recuperadas pero que deixaron en mans do fado: se o sufrido home das chaves pode, pois bingo, e se non, pois volta e a ver outro día. Despois a máis arriscada de conseguir chegar ás igrexas de San Xoán da Cova ou de Chouzán. Xa hai que adiviñar se a pista que colles é a que te leva, e o máis seguro é que aparezas en calquera aldea solitaria e medio esboroada, sen ter a quen preguntar. É como unha burla: andas polas paisaxes e monumentos grandes do noso país e perdes o tempo en indagar para chegar, sen poder gozar da variada beleza traballada polos nosos-as artistas.

Chegamos así a Os Peares, lugar entre ríos, provincias e municipios, afondado e pino, cunha sinalización das estradas desesperante. Sabes que podes vencer o Miño para chegar á outra ribeira, pero non ves por onde e comezas a dar voltas até preguntar, entras nun bar e dinche, con moito xesto de mans e expresións de caras, e saes suando e, efectivamente, ves unha curva cerrada antes da estación e por alí é.  Ah, había unha ponte agachada que a xente nunca podería adiviñar. Pero somos sufridos, sufridos e pacientes e dispoñemos de tempo indefinido para andar detrás das indicacións e sinais que non existen. Esa beleza da foz do Sil no Miño ou  do Cabe no Sil, as ribeiras arboradas de monumentais castiñeiros e sobreiras  xa  non terá o encanto e o goce para os viaxeiros e viaxeiras.

Pero faltaba aínda o labirinto de San Vicente de Pombeiro, obra rexa e contundente do románico. Labirinto polas dificultades que aparecen para chegar ao monumento. Nos Peares un grande letreiro anuncia a igrexa e os quilómetros a vencer e un segue. Subida brava en voltas e contravoltas eternas. Vencida a enorme encosta aparece a chaira de Vilamirón, e xa o final da estrada, Següín. Ula a igrexa de Pombeiro? Volta. Non hai a quen preguntar. Hai catro ou cinco coches perdidos tamén, que non viron o sinal nunha das voltas cerradísimas da subida desde Os Peares. Dificil é para un condutor que o vexa, atento, precisamente, ao perigo da estrada tortuosa, e se o consegue alguén que o acompañe non pode parar porque non hai sitio para iso, e se aínda así terquea no perigo, a pista que leva á igrexa poralle dúbidas. Catro coches de fóra desesperados continúan a aventura. A tarde vai vencida. Non poderán gozar do camiño que leva ás ruínas de san Xoán Degolado e ás sepulturas antropomorfas. E sentiranse esgotados despois de pasar o día detrás dos monumentos e adiviñando camiños.  Conclusión: non repetirán a viaxe. Esta outra Ribeira Sacra mal gobernada, de deplorábel información e sinalización, de esquezo agresivo, métenos na realidade e na enorme fantasía que con ela se está a reivindicar neste momento: Ben de Interese Cultural? Patrimonio Universal?

Para iso non se pode vivir no engano. Hai que facer, mellorar, darlle unha volta completa a esta Ribeira Sacra nosa, galega. Non se poden ter as adegas con planes ficticios, os camiños coas silvas, as estradas esquecidas e sen reparar e sinalar ben, as ribeiras abandonadas, os monumentos esmorecidos con accesos en moitos casos difíceis e a maior parte sen posibilidades de visitas. Se hoxe buscamos o diferente, na paisaxe, no monumental, no sabor do viño e o seu perfume, ou no xamón ou no polo, porque o coñecido e máis accesíbel cansa, por que facemos, aínda para máis inri, táboa rasa da nosa cultura diferente, a galega, do noso idioma diferente, o galego?. Obsesionados polo español e o inglés, as propias adegas, ou moita delas, esquéceno (para que todos nos entiendan, é a canción, manda nabo; así, en inglés?), e chegamos a pagar feiras e festas como a do Viño en Monforte no pasado mes de xullo, que presentaba programas exclusivamente en inglés e español (RS el sabor de un paisaje-the taste of a land), con anagramas do Gobierno de España, FEADER e XUNTA DE GALICIA.

Non existiría a Ribeira Sacra sen a cultura que cultivamos de sempre, sen o idioma que nos modelou e nos deu personalidade propia. Esquecelo, ou desprezalo, é unha ofensa ao colectivo, ao país propio, á mesma cultura. E coido imposíbel que a Ribeira Sacra chegue a ser Patrimonio Universal se con ela non leva como bandeira o que a definiu e lle deu o carácter galego que ten. Sen el e sen esa volta profunda  que afronte as pésimas condicións físicas que en demasiados casos ofrece tamén. Baixen do soño e do desexo, pois, e comecen, sen prexuízos nin estrito interese propagandístico, a ser responsábeis conscientes do que temos que defender e do que temos que mudar para vitorear os obxectivos: Concellos, Deputacións e Xunta de Galicia tan afeitos a medir o interese colectivo en función da súa pura propaganda. Dos seus complexos e abdicacións veñen estas miserias.