13:01 Luns, 21 de Maio de 2018
Terra e Tempo. Dixital Galego de pensamento nacionalista.

17-05-2018

Abonda con que o galego sexa un sotaque, un modismo, un xeito peculiar e ocasional de falar o español, un locativo, en suma

Sesenta anos

Valorar (25)

MARÍA PILAR GARCÍA NEGRO



Tal día coma hoxe, de hai sesenta anos, o 17 de Maio de 1958, por tanto, Ricardo Carvalho Calero pronunciaba o seu discurso de ingreso na Real Academia Galega, xusto cinco anos antes de esta data ser instituída como Día das Letras Galegas. Foran Otero Pedraio, Cuevillas e Ferro Couselo os proponentes da súa candidatura, e o primeiro deles quen respondeu ao seu discurso (nesta resposta cualifica o novo membro da Academia como “poeta, ensaísta, crítico, novelista”, o que certifica que o grande don Ramón sabía ben do valor que posuía a obra polifacética de Carvalho, xa escritor cumprido e orador (poesía, ensaio, conferencias...) antes de 1936. O seu discurso de ingreso titúlase “Contribución ao estudo das fontes literarias de Rosalía” (setenta páxinas) e nel realiza un minucioso e documentado percurso por todo o painel de leituras literarias identificábeis na obra da escritora fundacional da literatura galega, desde Espronceda, Aguirre, o proprio Murguía, até Hoffmann, Poe, Byron, George Sand..., pasando por toda unha pléiade de escritores clásicos e contemporáneos de varias literaturas. Tal carga de cultura literaria abondaría para derrubar de vez a especie crítica que facía da autora unha espontánea das letras, unha amanuense ao ditado do seu esposo ou, aínda, unha “provinciana” falta de cultura formal, como despois se escrebeu sobre ela, para casar así o seu “xenio” coa “imposibilidade” de a Galiza dar de si outra cousa que non fose repetición inxeniosa da musa popular, convenientemente reducida a inxenua e pícara. É incríbel, logo, que, após este discurso, se teñan publicado tal cantidade de falsías e de estupideces sobre a escritora que bate o record de damnificación crítica. Nada por casualidade, claro está. Xibarizándoa a ela, ficaba tamén domeado e reprimido o perfil da súa-nosa nación. Todo no mesmo lote.

Este discurso é o elo dunha cadea de dedicación rosaliana, por parte do autor lembrado, que non fixo máis que aumentar ao longo dos anos e que mantén todo o seu valor e interese. Ao igual que o discurso de ingreso de Ramón Vilar Ponte na mesma institución (sete anos antes, en 1951), o galego é a súa lingua, dato non menor nunha institución que non se distinguía precisamente polo uso do idioma en virtude do cal nacera (na segunda metade da década de setenta do pasado século, convivín, no mesmo centro de ensino, con dous académicos: o español era o seu idioma habitual, da docencia tamén, por suposto; un deles falaba coloquialmente galego comigo; ao outro, por súa petición, traducinlle textos daquela lingua ao galego). Chamo a atención sobre este feito  -que hoxe pode semellar redundante ou previsíbel-, porque daquela non o era en absoluto: o galego como idioma público, nun uso formal e sobre un asunto de cultura académica.

Galego como idioma público. Sesenta anos despois, nun meio de comunicación masivo como é a televisión, e nunha serie seica de grande éxito, énos dado escoitar con toda a naturalidade: “Con el hachís y la fariña”, “Que nos llamen parvos”, “Un día vou perder a cabeza”, “Que no huela a sardiñas podres”, “Blanquear el dinero de la fariña”, “Graciñas”, “Non me toquel-o carallo!”, “¿Qué carallo fue eso?”, “Meu pai” (como vocativo)... Todo isto para colorear e darlle sabor local e prosódico ao español reinante. Nen subtítulos, nen parlamentos en galego-galego nen cousa semellante. Abonda con que o galego sexa un sotaque, un modismo, un xeito peculiar e ocasional de falar o español, un locativo, en suma. Cómpre alimentar a nosa subordinación, a nosa despersonalización, a nosa desnacionalización (por non falarmos doutras asociacións), agora ao servizo dunha reprodución “naturalista” que aínda deberiamos agradecer, ao que se ve (o grave é que o público galego a vexa normal e notarial, “fiel” ao que hai...).

Sesenta anos despois, logo, que é o galego para unha das máis poderosas cadeas españolas de televisión privadas? Unha especie de bable que retroalimenta a estreita marxe de uso admisíbel que se contempla para o galego. Porque aquí reside o quid da cuestión: a lección que se imparte é que estas ridículas e ínfimas porcións de galego, en fraseoloxía infracoloquial, son as permitidas, as que non molestan o imperio da lingua oficial do Estado nen ofenden a españolización rampante, antes ben a reforzan, porque xa sabemos que a “unidad” se reafirma con “un poquito de diversidad”, a consentida a indíxenas aínda non de todo asimilados. No filme de Amenábar sobre Ramón Sampedro, que nos veu á memoria, ouvimos catalán normal nun diálogo; o galego, un acento, iso si, moi traballado por parte do protagonista.

É esta a modernidade que se nos oferece desde España para o galego? Pois si que avanzamos... Isto xa o practicou, no século XIX, dona Emilia Pardo Bazán  -por citarmos un antecedente literario ilustre-  na súa narrativa de temática-ambientación galega: --¡Ey! ¡Ildara!  --¡Señor padre!  -¿Qué novidá es esa?  -¿Cuál novidá?  --¿Ahora me gastas medias, como la hirmán del abade? (“Las medias rojas”); “La carrerita de un can”, “Leria, leria...”, “... que se le había esquecido mudar la toalla”... e tantas máis (Los Pazos de Ulloa). Eis un discurso sobre o galego, unha caracterización, unha palabra de orde explícita sobre os seus limites e naturalidade de uso.

A antítese. Rosalía de Castro, centro do discurso de ingreso na Real Academia Galega (“Gallega”, na altura) de Ricardo Carvalho Calero. Sesenta anos despois, cábenos contemplar a primeira longametraxe sobre a nosa escritora: Contou Rosalía é o seu título. Zaza Ceballos, a súa directora e Raúl Veiga, o guionista. Tivemos a fortuna de asistir á súa preestrea e presenciar un perfil da escritora (Melania Cruz é a actriz que a encarna) como muller ergueita, vocacionada para a literatura, con discurso proprio, brillo singular, independente e firme nas súas opinións, tenra e irónica a un tempo. Así remata filme, coa seguinte mensaxe en off:

Rosalía de Castro foi obxecto dunha mitificación interesada que a converteu na santa nai dolorosa do pobo galego e reduciu a enorme riqueza da súa obra a un caso de romanticismo tardío e sinxelo. Na verdade, Rosalía foi unha muller de extraordinaria lucidez e fortaleza, culta, intelixente, que construíu unha obra de alcance universal desde a solidariedade cos desposuídos, o compromiso coa emancipación das mulleres e a consciencia de Galicia. A ela é debida non apenas a consolidación da literatura galega do século XIX, mais unha luminosa exposición dos mecanismos que permiten subxugar as mulleres, unha impugnación radical dos poderes que xeraban a miseria socioeconómica e política do país e un cultivo tan libre e orixinal de diversos xéneros literarios que continúa a sorprender o público lector e a suscitar interpretacións por todo o mundo. En Rosalía temos o símbolo vivo da comunidade galega. 

Un retrato que leva anos construído na nosa nación, con abondosa documentación e probas, e que pede a berros a necesaria socialización dunha verdade histórica tanto tempo ocultada e aínda non coñecida. Esperamos que sirva a esta necesidade e que leve a unha leitura íntegra da obra da nosa autora, que nen sequer é patrimonio do público autoconsiderado culto do noso país.


Engade o teu comentario:

Os campos marcados con* son obrigatorios.









Aniversario Moncho Reboiras 2017


© Fundación Bautista Álvarez de Estudos Nacionalistas
Terra e Tempo (ISSN 1575-5517)
Avenida de Lugo, 219, 1º, 15703 • Santiago de Compostela • Galiza
981 57 02 65 – info#code#terraetempo#code#gal