07:29 Mércores, 23 de Setembro de 2020
Terra e Tempo. Dixital Galego de pensamento nacionalista.

22-10-2014

Unha reflexión de carácter mito-sociolóxico sobre a barbarie

O sangue dos cordeiros

Valorar (11)

SANTIAGO JIMÉNEZ



Nos primeiros días deste outubro, en torno ao décimo día do mes de Zil-Hajj no calendario islámico, celebrouse a festa do Eid al-Adha ou do Sacrificio, tamén coñecida como a Festa Grande (Eid al-Khebir) ou o Tabaski ou Tafaska, na que os crentes musulmáns conmemoran o falido sacrificio de Isma'il (identificado como o seu outro fillo Isaac na tradición bíblica do Antigo Testamento) ao que o seu pai Ibrahim (Abraham) se dispón a inmolar como mostra da súa submisión incondicional á divindade. Esta acepta a proba pero detén a man do patriarca cando ía realizar o sacrificio e fai que o ritual se realice cun cordeiro, o que se recorda cada ano co consumo de decenas de miles de ovinos nunha festa de toda a Umma. Unha celebración que coincide no seu contido coa celebración do Akedah hebreo, que inicia o novo ano xudeu, e que na tradición cristiá se asocia simbolicamente tamén á paixón de Xesús e á celebración da Pascua.                  

Esta conmemoración, de loito e alegría a un tempo na preceptiva católica, inclúe tanto a lectura canónica da pasaxe do sacrificio de Isaac coma a entronización do Cristo sacrificado coma cordeiro místico, inmolado pola liberación espiritual de toda a humanidade. Unha imaxe que, nos primeiros séculos do cristianismo, se reproduciu reiteradamente e de forma tradicional asociando a figura do cordeiro coa cruz e as representacións do sol e a lúa.

Unha celebración mahometana, xudaica e cristiá que aparece tamén asociada á Pésaj hebraica polo protagonismo do cordeiro que ocupa un lugar primordial no ritual festivo xunto co pan ácimo que rememoran o banquete que precede á saída do pobo de Exipto, despois de cumprir o mandato de Yahvéh de que matasen e comesen cordeiros e co seu sangue manchasen o couzón das súas portas e sinalásenas para que pasase de longo no momento de ferir a todas as casas exipcias coa morte dos seus primoxénitos. "Este día será para vostedes memorable e, nel celebrarán festa ao Señor. E farano de xeración en xeración como unha lei perpetua".                    

Todas estas referencias míticas, e moi particularmente as asociadas ao sacrificio de Abraham, introducen un precepto ou crenza que identifica o supremo sometemento á vontade divinal co sacrificio humano, unha primeira esixencia que se substitúe pola vítima animal verdadeiramente propicia. creando unha alianza grazas á cal "todos os pobos do mundo se bendicirán nomeando á túa descendencia, porque me obedeciches". Unha ofrenda que distingue e preserva os crentes marcados polo sangue da sorte dos estraños. E que só se altera de forma significativa no simbolismo cristián ao substituír a vítima animal pola figura humana do fillo de deus, inmolado por todo o xénero humano.                    

Unha lectura que establecería a radical ilexitimidade da matanza de homes e mulleres en sacrificio por parte dos crentes nas doutrinas baseadas nestas diferentes tradicións e que, no seu desenvolvemento histórico, deron lugar a algunhas das relixións mundialmente máis estendidas.

Nada identificamos, non obstante, de credo doutrinal mitolóxico ou de crenza fervorosa nos escritos sagrados no constante empeño protagonizado por todo tipo de fervorosos seguidores destas doutrinas en agredir a quen non seguen as súas crenzas ou parece que poidan atentar contra elas, en defensa das súas comunidades ou dos seus propios principios e en detrimento da raza humana. Son innumerables os exemplos que a Historia nos refire acerca da violencia e o crime exercidos en nome da fe relixiosa; case outros tantos que os que coñecemos como froito dos intereses ou o beneficio dalgúns, a solemne vontade pública ou a transcrición da lei e a razón. E é que a violencia parecese consubstancial coa nosa evolución histórica dende a orixe dos tempos e un recurso recorrente para imponer, cada quen, a súa verdade ou o seu interese en base ao sometemento alleo.                  

De aí que puidese considerarse incomprensible que ningún deus se pronunciase solemnemente a favor da vida humana cando os homes se empeñan, de forma maioritaria, en exercer de verdugos dos seus conxéneres en canto a ocasión o propicia. Sen dubidar para iso en reclamar a lexitimidade que lles outorga o mandato dos seus propios deuses interiores e particulares.              

E non parece que, nos últimos anos, os acontecementos da nosa historia recente mostren un menor grao de violencia ou un maior respecto cara aos que se encontran en situacións de debilidade ou sofren as consecuencias das estratexias políticas proxectadas no plano militar.

A guerra dos Balcáns, rapidamente sepultada na memoria colectiva, e os sucesivos conflitos na Federación Rusa (Chechenia e o Cáucaso Norte, Xeorxia por Osetia do Sur, Ucraína...) non só supuxeron un maior número de vítimas civís que militares senón que deron lugar a comportamentos e actitudes totalmente incompatibles co dereito internacional aplicable aos conflitos armados con prácticas de intimidación e aniquilación que causaron pegadas dificilmente asimilables nun prazo curto ou medio. A cuestión xa non é saber os que puidesen ser as partes que iniciaron o conflito ou os outros países que as pudiesen ter animado e apoiado senón repudiar, con toda rotundidade, a brutalidade e o instinto criminal que fixeron de pequenos conflitos en aparencia grandes dramas que aínda non se lograron pechar para as súas comunidades.

Unha conflitividade que non tivo menor ferocidade en África onde as guerras de Uganda ou Ruanda propiciaron matanzas que afectaron á poboación civil e que, no segundo caso, deron lugar ao brutal xenocidio exercido contra o pobo tutsi ao que se buscou exterminar. Ás que o seguiron os conflitos en Sudán e en Malí e os enfrontamentos terroristas no Magreb e o Sahara. Do mesmo xeito que en Iraq, Afganistán, Libia, Sirya e tantos outros escenarios do fracaso da política contemporánea.              

Tantos e tan diversos que desbordarían a extensión prevista para este texto sen ser outra cousa que testemuño reiterado e semellante do horror e dos sufrimentos que a guerra chamada moderna produce nas poboacións non combatentes, convertidas en reféns e obxectivos da violencia máis insensata e desproporcionada.                

Pero non é este o tipo de violencia no que me gustaría incidir máis senón naquel que traslada o conflito á sociedade e que sitúa a guerra no interior da vida cotiá, exercida como consecuencia das operacións loxísticas e militares formuladas máis alá dos límites do dereito e da lei. É o horror diario que provocou ás vítimas inmaculadas do 11 de setembro neoiorquino ou do 11 de marzo madrileño, absurdos reos sen culpa dos axustizados bosníacos ou afgáns; que se reproduce día a día en centros de detención alegais e opacos a toda supervisión internacional (como os centros clandestinos de detención de Kalaat Maguna e Agdez e os cárceres en Marrocos, Abu Ghraib en Iraq, Guantánamo na base norteamericana instalada en Cuba, Ashkelón e Eshels en Israel e tantas outras promovidas polos poderes estatais e onde se mantén unha reclusión á marxe de todo tipo de axuizamento ou sentenza xudicial); que se renova a cada momento no asedio á poboación palestina en Gaza e Cisxordania; que provoca a morte de presos polas torturas, a desatención e a falta de coidados médicos como no caso do preso político saharauí Hassanna Eluali Aleya ocorrida o pasado 24 de setembro; e que se converte en mascarada tráxica nos degolamentos de reféns occidentais pola inxustiza xusticieira do chamado Estado Islámico. Símbolos todos eles do sacrificio coactivo que busca debilitar ao seu contrario e que non fai senón incrementar a sensación de horror e a perplexidade ante tanta maldade gratuíta e indescritible, tanto heroísmo miserable e tanta degradación. Nin a maior ferocidad animal compárase a este alleamento humano que cuestiona a mesma condición humana. Unha represión que se oculta e mantense no silencio e, que neste último caso, publicítase dun modo sinistro como exercicio teatralmente exemplarizante e intimidatorio que ameaza, en primeiro termo, á información e á cooperación bienintencionada e desinteresada.

O acoso, a arbitrariedade e a marxinación das actividades orixinariamente políticas ou directamente militares, as consecuencias desmedidas e a brutalidade que suponen os seus chamados efectos colaterais, o rancor que prende nas sociedades afectadas non son senon novos motivos para o incremento da hostilidade e a aparición de novas ameazas. Dos marxes de toda intervención disuasoria zurdeen os novos combatentes entre a poboación civil afectada polo castigo e a dor tan insensatos.                  

O pretendido combate contra a violencia terrorista non fai senón  propagar ese fenómeno violento que se dicía querer evitar. E alguén  debería de preguntarse cal é a razón que provoca semellante  despropósito. Nin as invocacións a unhas tradicións e crenzas  fosilizadas e convertidas en acartonado dogma nin a apelación a unha  razón invocada como mero siloxismo formulario tras o que se agachan  os máis bastos intereses serven hoxe para abordar os problemas que esa violencia  crecente xéralle a todos os pobos na actualidade. Non existe xustificación para este conflito innoble nin entre quen se considera agredidos nin entre os presuntos agresores, todos eles nun  agresores e agredidos á vez. Nin  as invocacións de calquera tradición nin as proclamacións dunha  razón absolutista serán capaces de poñerlle fin a un desatino que  crece de forma viral, a través das mentes e das conciencias.                    

Os anticorpos contra a barbarie que ameaza con reconcomernos por dentro  e animalizarnos por fóra só podemos aprender a xeralos  cada un e unha de nós no noso organismo modificando  a nosa percepción do mal, transformando a nosa concepción dos  outros e aprendendo a convivir co medo como sensación colectiva.                  

O mal, a capacidade destrutiva, a coacción opresiva exercida sobre  os demais en nome da nosa vontade omnímoda foi sempre unha  actitude remitida aos demais ou recluída no ámbito da perversión  e a tolemia excluíntes. Relendo por motivos profesionais un curioso artigo de Hermann Hesse titulado “Irmán Hitler?” renovaba a miña convicción de que  a identificación do mal está incorrectamente apreciada na  medida na que non somos capaces de admitir que o mal forma parte da  nosa personalidade e pode ser exercida con normalidade en condicións  de cotiá excepcionalidade. O mal potencial está  en todos e todas e só podemos mantelo en calma ou domesticarlo se  creamos conciencia de colectividade e desde o exercicio do respecto  mutuo e a posta en práctica dun modelo de supervivencia baseado na cooperación e a convivencia. Asumindo o principio da liberdade  plena (ata para delinquir ou atentar contra a dignidade dos e as  demais) e a idea de que a competitividade reproduce a loita  sobrevivente avalamos que as nosas desmesuras maniféstense sen  freo nin coacción social algunha. As nosas sociedades utilizan o medo como un instrumento disuasorio  de toda apetencia que alguén (quen?) poida xulgar como  desequilibrante. Iso fai que o medo natural, a cautela, refórcese e convértase nun efecto pánico que actúa negativamente sobre as nosas potencialidades e capacidade de acción. Expándese o  medo non ao descoñecido senón ao coñecido potencialmente perigoso  que crea desconfianza e crispación nas relacións humanas  cotiás que deberían situarse no marco do habitual e  coñecido. Toda a nosa contorna vólvese hostil e perigoso e, polo  mesmo, susceptible de provocar reaccións negativas e ameazadoras  para facer remitir a sensación de perigo. Nada hai máis perigoso e inestable que o medo cotián e recorrente, no que as nosas  capacidades de acción e reacción se deforman e alteran. A nosa inestabilidade refórzase coa nosa desconfianza ante  o outro, concibido como un produto do estraño, como distinto da  nosa distinción, idéntico en diferenciación coa nosa identidade.  Seica non sería posible entender a outredade como unha hipótese posible,  aínda que improbable, do noso ser? Unha distinción específica dentro  do nós que nos iguala en condición e en dereitos? Sen a  ratificación efectiva do nós as nosas invocacións á  humanidade e aos dereitos humanos convértense en palabrería oca e  sen fundamento. E se o cremos así debemos asumilo; polo menos non  consideraremos ese desequilibrio inestable evidencia da nosa  desigualdade como pernicioso nin a barbarie como unha actitude detestable.                          

A mágoa é, que máis aló das palabras, o sangue dos nosos  cordeiros cheira a dor humana. E que, lonxe de toda especulación, as  balas matan, os coitelos firen e os homes torturan.



Engade o teu comentario:

Os campos marcados con* son obrigatorios.









Aniversario Moncho Reboiras 2017


© Fundación Bautista Álvarez de Estudos Nacionalistas
Terra e Tempo (ISSN 1575-5517)
Avenida de Lugo, 219, 1º, 15703 • Santiago de Compostela • Galiza
981 57 02 65 – info#code#terraetempo#code#gal

A Fundación recibiu unha axuda da Deputación da Coruña na convocatoria de 2018 para a mellora da utilidade de páxina web. Deputación da Coruña